Meme kanseri, kadınlarda en sık görülen kanser türlerinden biridir. Ancak günümüzde erken tanı yöntemlerinin gelişmesi sayesinde hastalık erken evrede tespit edildiğinde tedavi başarısı oldukça yüksektir.
Düzenli meme muayenesi, kişinin memesindeki normal yapıyı tanımasını sağlayarak oluşabilecek değişikliklerin erken fark edilmesine yardımcı olur. Bununla birlikte meme muayenesi tek başına yeterli değildir; yaşa ve risk durumuna göre klinik meme muayenesi, meme ultrasonu ve mamografi gibi tarama yöntemleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Meme muayenesi; memede kitle, sertlik, cilt değişiklikleri, meme başında çekilme veya akıntı gibi normal dışı bulguların değerlendirilmesi amacıyla yapılan fiziksel incelemedir. Bu değerlendirme kişinin kendi kendine yaptığı meme muayenesini ve genel cerrahi uzmanı tarafından gerçekleştirilen klinik meme muayenesini kapsar.
Kendi kendine meme muayenesi, kadınların meme dokusunu tanımasını sağlayan önemli bir farkındalık uygulamasıdır. Böylece yeni gelişen bir değişiklik daha erken fark edilebilir. Doktor muayenesinde ise meme dokusu ayrıntılı olarak değerlendirilir ve gerektiğinde görüntüleme yöntemleri planlanır.
Meme muayenesinin amacı yalnızca kanseri tespit etmek değildir. Memede oluşan iyi huylu kistler, fibroadenomlar, enfeksiyonlar veya hormonal değişikliklere bağlı oluşan farklılıklar da bu muayene sırasında değerlendirilebilir.
Meme kanseri erken dönemde çoğu zaman ağrıya neden olmaz. Hastaların önemli bir kısmında ilk belirti, kişinin kendi fark ettiği küçük bir kitle olabilir. Düzenli muayene sayesinde bu değişiklikler henüz ilerlemeden fark edilebilir.
Meme muayenesinin başlıca amaçları şunlardır:
Erken teşhis edilen meme kanserlerinde tedavi seçenekleri daha fazladır ve yaşam süresi ile yaşam kalitesi önemli ölçüde artmaktadır.
Meme muayenesinin sıklığı yaşa, kişinin risk faktörlerine ve aile öyküsüne göre değişebilir.
Genel olarak;
Her bireyin risk profili farklı olduğundan kontrol programı mutlaka hekim tarafından kişiye özel belirlenmelidir.
20 yaşından itibaren kadınların meme sağlığı konusunda farkındalık kazanması önemlidir. Bu dönemde ayda bir kez kendi kendine meme muayenesi yapılması ve belirli aralıklarla genel cerrahi uzmanı tarafından klinik meme muayenesinden geçilmesi önerilir. Memede ele gelen kitle, şekil değişikliği veya meme başı akıntısı gibi bulgular fark edildiğinde vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır. Şikâyet varlığında genç kadınlarda ilk tercih edilen görüntüleme yöntemi çoğunlukla meme ultrasonudur.
40 yaşından sonra meme kanseri riski arttığı için kontroller düzenli olarak yapılmalıdır. Bu yaş grubunda ayda bir kez kendi kendine meme muayenesi, yılda bir kez genel cerrahi muayenesi ve hekimin önerisi doğrultusunda yıllık mamografi yaptırılması tavsiye edilir. Yoğun meme dokusuna sahip kadınlarda veya gerekli görülen durumlarda meme ultrasonu da değerlendirmeye eklenebilir. Düzenli kontroller, meme kanserinin erken teşhis edilmesinde önemli rol oynar.
Kendi kendine meme muayenesinin ayda bir kez yapılması önerilir.
Adet gören kadınlarda en uygun dönem, adet kanamasının başlamasından sonraki 5-7. günlerdir. Bu dönemde hormonal etkiler azaldığı için meme dokusu daha yumuşaktır ve değerlendirme daha sağlıklı yapılabilir.
Menopozdaki kadınlar ise her ay belirledikleri aynı tarihte muayenelerini gerçekleştirebilir.
Kendi kendine meme muayenesinde dikkat edilmesi gerekenler:
Bu uygulama bir tarama testi değildir; amaç memedeki yeni değişiklikleri fark edebilmektir.
Muayenenin doğru zamanda yapılması değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Adet gören kadınlarda hormonların etkisiyle meme dokusu dönemsel olarak değişiklik gösterebilir. Bu nedenle meme muayenesi için en uygun zaman adet bitiminden sonraki ilk hafta kabul edilir.
Hamilelik, emzirme dönemi veya menopozda ise belirli bir tarih seçilerek her ay aynı gün kontrol yapılması önerilir.
Memede ağrı, yeni kitle veya herhangi bir değişiklik fark edildiğinde ise uygun zamanı beklemeden genel cerrahi uzmanına başvurulmalıdır.
Evet. Meme muayenesi erken tanıya önemli katkı sağlayabilir. Ancak tek başına meme kanserini kesin olarak teşhis eden bir yöntem değildir.
Bazı tümörler henüz elle hissedilemeyecek kadar küçük olabilir. Bu nedenle düzenli klinik muayene ile birlikte yaşa uygun mamografi ve gerektiğinde meme ultrasonu yapılması büyük önem taşır.
Erken evrede yakalanan meme kanserlerinde;
Bu nedenle meme farkındalığı, düzenli kontroller ve görüntüleme yöntemleri birbirini tamamlayan uygulamalardır.
Evet. Yüksek risk grubunda bulunan kadınların daha yakın takip edilmesi gerekir.
Risk faktörleri arasında;
gibi durumlar yer alabilir.
Bu kişilerde tarama programı standart önerilerden farklı planlanabilir ve mamografi, ultrason veya meme MR'ı birlikte kullanılabilir.
Her meme kitlesi kanser değildir. Özellikle genç kadınlarda iyi huylu kitleler daha sık görülmektedir. Ancak aşağıdaki belirtiler mutlaka değerlendirilmelidir:
Bu bulguların varlığı mutlaka kanser anlamına gelmez. Kesin değerlendirme fizik muayene ve görüntüleme yöntemleri ile yapılmalıdır.
Bu yöntemler birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.
Meme muayenesi, doktorun elle yaptığı fiziksel değerlendirmedir. Bununla beraber meme cerrahı hastanın kişisel risklerini de bu muayene ile birlikte değerlendirir.
Mamografi, düşük doz X-ışını kullanılarak özellikle mikrokalsifikasyonlar ve erken dönem kanser bulgularını gösterebilen en önemli tarama yöntemlerinden biridir. Özellikle 40 yaş ve üzerindeki kadınlarda düzenli taramada önemli yer tutar.
Meme ultrasonu ise ses dalgaları kullanılarak yapılan radyasyon içermeyen bir görüntüleme yöntemidir. Yoğun meme dokusuna sahip genç kadınlarda veya mamografide saptanan bulguların değerlendirilmesinde oldukça değerlidir. Ayrıca kist ile katı kitle ayrımında önemli bilgiler sağlar.
Hangi yöntemin kullanılacağı hastanın yaşına, meme yapısına, şikâyetlerine ve risk durumuna göre belirlenir.
Aşağıdaki durumlardan biri mevcutsa beklemeden bir genel cerrahi uzmanına başvurulmalıdır:
Erken değerlendirme sayesinde hem iyi huylu meme hastalıkları hızla teşhis edilebilir hem de olası meme kanserlerinde tedaviye erken başlanabilir.
Meme muayenesi, meme sağlığının korunmasında önemli bir basamaktır. Ayda bir yapılan kendi kendine meme muayenesi, düzenli doktor kontrolleri ve yaşa uygun mamografi ile ultrason incelemeleri birlikte değerlendirildiğinde meme kanserinin erken evrede saptanma olasılığı önemli ölçüde artar. Memede fark edilen her değişiklik kanser anlamına gelmese de gecikmeden uzman değerlendirmesi yapılması erken tanı, başarılı tedavi ve hayat kalitesi açısından büyük önem taşır.
Prof. Dr. Betül BozkurtMeme ve Endokrin Cerrahisi 
Prof. Dr. Betül Bozkurt